Wojciech Fangor. Akty, 1945-2010

Wystawa indywidualna Nudes to najnowsza odsłona trwającego cyklu poświęconego mniej znanym tematom i grupom dzieł Wojciecha Fangora, takim jak pulsujące Obrazy telewizyjne czy przejściowa seria Międzytwarzowa.

Wystawa ukazuje zbiór rzadko oglądanych obrazów oraz licznych rysunków, eksplorujących nagość ludzkiego ciała w całej jego różnorodności i wielości kulturowych odniesień. Nudes obejmuje prace powstałe od burzliwych i trudnych lat 40. XX wieku – wczesnego okresu twórczości Fangora – aż po wizualnie żywiołowe i eksperymentalne, wielkoformatowe kolaże częściowo malowane, tworzone w XXI wieku.

Zamiarem skupienia się na niekanonicznych pracach nie jest pomniejszenie znaczącego wkładu Fangora w abstrakcję, lecz raczej zbadanie jego twórczości w duchu otwartości samego artysty. Podejście to nie musi się już, na przykład, ograniczać do podziału na abstrakcję i figurację, ukształtowanego w epoce zimnej wojny. Pozwala natomiast zwrócić większą uwagę na radykalnie zmieniające się realia kulturowo-polityczne, z którymi Fangor miał do czynienia, oraz na zróżnicowaną, twórczą odpowiedź, jakiej udzielał.

Motyw wystawy nasunął się w sposób naturalny, ponieważ Fangor przez całe życie nieprzerwanie rysował i malował ludzką postać. Działo się tak nawet wtedy, gdy prezentował w galeriach i sprzedawał swoje niezwykle cenione dzieła abstrakcyjne. Biorąc pod uwagę zaledwie niewielki fragment jego dorobku jako studium przypadku, wystawa Nudes sugeruje, że twórczość artysty stanowi żywy, wzajemnie przenikający się, zróżnicowany i autorefleksyjny organizm. (Jednocześnie uwydatnia wrażliwą, intymną stronę Fangora). Zamiast przedstawiać heroiczną, linearną drogę artysty z punktem kulminacyjnym w połowie kariery, ukazuje Fangora jako myślącego i etycznego twórcę, który toczy długą rozmowę o sztuce i społeczeństwie.

Rysunek stanowił dla Fangora zasadniczą formę aktywności osobistej i artystycznej. Jego prace z aktami – tętniące zarówno codziennym życiem, jak i atmosferą bohemy – przedstawiają bliskich, przyjaciół oraz innych, wciąż niezidentyfikowanych modeli, i to w rozmaitych ujęciach: od akademickich po awangardowe. Tym samym dowodzą ciągłego procesu poszukiwań artystycznych. Kilka wczesnych szkiców, każdy zatytułowany Akt męski (1948), ukazuje mężczyzn stojących i pochylających się — smukłość ich sylwetek może sugerować niedostatek związany z wojną lub ciężką pracę fizyczną. Inne ówczesne prace nawiązują do kubizmu (Akt kubistyczny, 1948) bądź hybrydowej, półabstrakcyjnej formy zbliżonej do twórczości Henry’ego Moore’a, a jeszcze kolejne wracają do klasycystycznych wzorców, przedstawiając bardziej realistycznie malowane, leżące akty kobiece. W następnych dekadach druga żona Fangora, artystka i historyczka sztuki Magdalena Shummer-Fangor, została sportretowana w szkicu węglem Dwa akty [Magda] (1991), gdzie rysunek ukazuje ją w dwóch solidnych, stojących obok siebie ujęciach z celowo uciętą głową, podkreślającą ciężar i siłę jej tułowia oraz nóg. Po przyłączeniu się do Fangora w Wiedniu w 1961 roku pozostała z nim do końca jego życia, często pozując w różnych nastrojach, stylach i domowych sceneriach.

W 2005 roku odnaleziono partię wczesnych rysunków, co zaowocowało powstaniem późniejszych malarskich prac-kolaży. W kompozycjach takich jak Akt (1950–2005) czy Pedicure 2 (1990–2005) Fangor w sposób dramatyczny i radosny powraca do swoich artystycznych korzeni. Serię tych prac wyróżnia połączenie abstrakcji z rysunkiem z natury: abstrakcja przybiera tu formę filtra, kadrującego ekranu lub tętniącej życiem przestrzeni, w której zanurza się postać.

Wystawę zrealizowano w ścisłej współpracy z Fundacją Fangora, która opracowuje obszerny Catalogue Raisonné artysty. W ostatnich latach ta wspólna działalność pozwoliła lepiej zrozumieć rozległość dorobku Fangora, a także w pełniejszy sposób docenić jego eksperymenty z różnymi mediami i kontrastującymi stylami.