Wojciech Fangor
Early Years 1945-1958

Wojciech Fangor (1922–2015) był artystą o wielu obliczach. Choć jego twórczość abstrakcyjna doczekała się wiele zasłużonej uwagi, znacznie mniej wiadomo o innych ważnych okresach jego bogatej i nieustannie ewoluującej kariery artystycznej. Niniejsza książka poświęcona jest kluczowemu wczesnemu okresowi między 1945 a 1958 rokiem — który rozpoczyna się wraz z zakończeniem II wojny światowej, oznaczającym początek utajonej okupacji ideologicznej i gospodarczej Polski przez Związek Radziecki, a kończy w 1958 roku, w którym powstało przełomowe Studium przestrzeni Fangora, wynoszące go do grona wielkich międzynarodowych nowatorów artystycznych.

Alison Gingeras, kuratorka generalna MSN, w swoim wnikliwym eseju pisze o socrealistycznych pracach Fangora oraz jego wyrafinowanej walce z opresyjnym systemem komunistycznym. Napisany z szerokiej perspektywy ówczesnych międzynarodowych konfliktów politycznych i społecznych, tekst sytuuje Fangora wśród innych artystów, którzy kształtowali wczesny kanon polskiej sztuki powojennej. Maciej Harland-Parzydło i Julia Majewska w swoich pogłębionych badaniach wyjaśniają, w jaki sposób realizacje Fangora w przestrzeni publicznej, w których artysta łączył elementy architektoniczne ze sztukami wizualnymi (1949–1955), pozwoliły mu eksperymentować z nowoczesnymi formami poza obowiązującą stylistyczną i ikonograficzną doktryną socrealizmu. Eksperymenty te z kolei utorowały drogę jego późniejszym environments i pracom przestrzennym. Niepublikowane wcześniej materiały archiwalne pomagają ukazać zarówno odwagę tych projektów, jak i złożoność tamtych czasów. Pomiędzy tymi dwoma esejami, które na nowo definiują wkład Fangora w rozwój powojennej sztuki europejskiej, głos zabiera sam Fangor — opowiadając o tym okresie we wspomnieniach i luźnych notatkach pochodzących z rodzinnego archiwum, którym opiekuje się Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Ta szeroka perspektywa — zarazem naukowa i osobista — uzupełniona reprodukcjami obrazów i rysunków oraz unikalnymi materiałami archiwalnymi, odsłania pełen zwrotów akcji kontekst, który sprawił, że późniejsza twórczość Fangora okazała się tak frapująca koncepcyjnie i artystycznie.